KIESZONKOWY NOTATNIK ELEKTRONICZNY

Notesy takie można spotkać w handlu w skromniejszych i bardziej rozbudowanych wersjach, różniących się pojemnością pamięci, zestawem dostępnych udogodnień i oczywiście ceną. Kieszonkowy notes wyposażony jest zwykle w zegar i automatyczny kalendarz, umożliwiający wiązanie notatek o zamierzonych czynnościach ze wskazaną datą i godziną, a także w wygodnie zorganizowany notatnik adresowy. Na żądanie pora zanotowanej czynności może być sygnalizowana dźwiękiem. Notatnik indeksowany. Najbardziej istotnym udogodnieniem, jakiego może dostarczyć elektroniczny notes, jest indeksowany notatnik, w którym ka7da notatka składa się z dwu części: nazwy i treści. Jeżeli jako nazwy użyć umownego oznaczenia działu, do którego chcemy notatkę przydzielić, to po wprowadzeniu notatki do pamięci mechanizm obsługi notatnika automatycznie wstawi ją do tego działu, zachowując przy tym alfabetyczną kolejność oznaczeń działów. Na żądanie użytkownika notatki ze wskazanego działu zostają-w chronologicznej kolejności wprowadzania – wyświetlone na ekranie. W ocenie piszącego te słowa indeksowany notatnik sprawdza się znakomicie jako podręczny notatnik osób, zdarzeń, spostrzeżeń i uwag, niezastąpiony tam, gdzie dostęp do notatnika tradycyjnego lub komputerowego jest niemożliwy lub utrudniony. Główną jego zaletą jest automatyczne utrzymywanie porządku w notatkach, a także łatwość kasowania notatek, które utraciły aktualność.

PRACA ZESPOŁOWA W SIECI

Jednym z pierwszych udogodnień, 7. których korzystają zazwyczaj chętnie użytkownicy sieci komputerowych jest tzw. poczta elektroniczna, dająca możliwość szybkiej wymiany informacji z innymi użytkownikami tej sieci i sieci z nią sprzężonych. W połączeniu z wykorzystaniem edytorów tekstowych poczta ta może stanowić środek wymiany tekstów znajdujących w opracowaniu, a także bieżących opinii, uwag, pytań i wyjaśnień. W przypadku grupy roboczej, której uczestnicy pracują przy komputerach obsługiwanych przez ten sam system operacyjny, wymiana informacji jest szczególnie łatwa. Grupa taka może dysponować wspólnym zasobem programów i informacji i równocześnie pracować nad tym samym tekstem. Często wykorzystywanym udogodnieniem w sieci są kluby dyskusyjne, zwane też dyskusyjnymi listami. Jak podaje Hoffman (1995), w sieci „Internet” są obecnie tysiące klubów z bardzo szerokim wachlarzem tematów i niejednokrotnie tysiącami uczestników. Praca w sieci, oprócz wymiany informacji ze znanymi nam respondentami, stwarza też możliwość nawiązywania współpracy z nie znanymi nam dotychczas osobami o podobnych jak nasze zainteresowaniach. Środkiem nawiązywania nowych kontaktów może być wymieniona wyżej informacja o ośrodkach naukowych, poczta elektroniczna i kluby dyskusyjne.         Warto na koniec wspomnieć o stosunkowo tanim informatycznym środku, który może okazać się pomocny także i w pracy humanisty, jakim jest kieszonkowy notes elektroniczny.

ZASOBY SIECI KOMPUTEROWEJ

Możliwość tworzenia odsyłaczowych sieci pozwala organizować w relacyjnej bazie notatniki o strukturze radykalnie różniącej się od linearnych notatników tekstowych. Notatnik sieciowy o trafnie dobranej strukturze może się okazać szczególnie dogodnym narzędziem gromadzenia bogatej nawet wiedzy z dowolnej w zasadzie dziedziny pod warunkiem, że wiedza ta da się zapisać w postaci sieci pojęć i ich wzajemnych powiązań. Wydaje się, że do takiego właśnie zapisu prowadzić mogą rozważania, związane z rozpowszechniającą się ostatnio „obiektową” analizą rzeczywistości . Korzyść z przyłączenia komputera do sieci to przede wszystkim możliwość korzystania z jej informacyjnych, programowych i sprzętowych zasobów. Zasoby informacyjne szczególnie atrakcyjne są w przypadku wielkich sieci o zasięgu światowym (por.np.Hoffman, 1995). Informacje te dotyczą m.in. osób, instytucji, ośrodków naukowych, obejmują publikacje, wypowiedzi wymieniane w ramach klubów dyskusyjnych, opracowania syntetyczne powstające w tych klubach i inne.Atrakcyjne są również zasoby programowe sieci o tyle, że część dostępnych w sieci programów to programy udostępniane gratisowo (tzw. programy „Public domain”), inne udostępniane są gratisowo na okres próbny (programy „Shareware”). Przyłączenie do niedużej nawet sieci może okazać się korzystne w przypadku,  gdy sieć ta daje uczestnikom dostęp do wspólnych urządzeń takich jak np. wysokiej jakości drukarki czy obszerna pamięć masowa centralnego komputera.

WYKORZYSTANIE RELACYJNYCH BAZ DANYCH

Tekst, który choć raz znalazł się na komputerowym nośniku, warto na takim nośniku pozostawić do ewentualnego późniejszego wykorzystania. Drzewiasty (tj. hierarchiczny) układ katalogów, jakim z reguły posługują się systemy operacyjne komputerów, w zasadniczy sposób ułatwia przechowywanie dużych ilości różnego charakteru tekstów. Ponieważ jednak katalogi te miewają zwykle dość krótkie oznaczenia, których sens z biegiem czasu łatwo zapomnieć, należy zadbać, aby prócz oznaczenia każdy z tych katalogów wyposażony został w komentarz, jednoznacznie i trwale określający jego zawartość. Upraszczając nieco sprawę, relacyjną bazę danych można opisać jako zbiór tablic, z których każda składa się ze zmiennej ilości wierszy; każdy wiersz w tablicy składa się z rubryk, przy czym układ rubryk w obrębie danej tablicy jest dla wszystkich wierszy taki sam. Zawartość każdej rubryki może się w czasie pracy z bazą zmieniać. Relacyjną bazę danych łatwo wykorzystać do różnego rodzaju ewidencji (np. osób, przedmiotów czy zdarzeń). Mechanizmy, w które wyposażane są systemy zarządzania takimi bazami, pozwalają te ewidencje przeszukiwać, kopiować, przyporządkowywać, łączyć i selekcjonować.Cenną zaletą w którą bywają wyposażane relacyjne bazy. jest możliwość wprowadzania odsyłaczy od poszczególnych pozycji jednej tablicy do wskazanych pozycji tablic pozostałych. Pozycje różnego typu (tzn. rozmieszczone w różnych tablicach) mogą tym samym być łączone w skomplikowane nawet sieci, składające się z elementów różnej natury, ale pozostające ze sobą w zdefiniowanych przez użytkownika związkach. Mechanizmy obsługi bazy powinny przy tym dostarczać wygodnych środków łatwego przemieszczania się („żeglugi”) użytkownika po takiej sieci.

ANALIZA TEKSTÓW

Fragmenty właściwego tekstu możemy wprowadzać do pamięci mając na ekranie jednocześnie tekst i stosowny fragment dyspozycji. Jeżeli materiał, którego dotyczy opracowanie, został wprowadzony na nośnik maszynowy, to wraz z aktualnie opracowywanym tekstem na ekranie może się również znaleźć stosowny fragment tego materiału. W przypadku pracy z edytorem tekstowym wszelkie zmiany we wprowadzonym już tekście, polegające na dopisywaniu, usuwaniu lub wymianie liter, wyrazów lub większych fragmentów, a także na zmianach w ich kolejności, można wykonywać bez jakichkolwiek przepisywań. Jeżeli zachodzi taka potrzeba, można zmieniać układ graficzny (ilość liter w wierszu, odstęp miedzy wierszami itd.) wprowadzonego już tekstu. Zalety posługiwania się edytorem tekstowym uwydatniają się szczególnie w przypadku, gdy praca ma polegać na analizie gotowego już tekstu. Pracę taką należy oczywiście rozpocząć od sporządzenia roboczej kopii tekstu, który ma być poddany analizie. Dalsze czynności, jak podział analizowanego tekstu na części, zaznaczanie relacji miedzy tymi częściami, wyróżnianie odpowiednich fragmentów czy nanoszenie własnych uwag (być może inna czcionka niż ta, w której został zapisany analizowany tekst) mogą odbywać się w podobny sposób, jak omówiona wyżej praca nad tekstem własnym. Nietrudno spostrzec, ze produkt takiej analizy, tj. opracowanie o charakterze schematu lub komentarza najprościej pisać jako dokonywane przy użyciu edytora tekstowego dalsze przetworzenie tekstu analizowanego lub jego kopii.

WYKORZYSTANIE KOMPUTERA DO PRACY NAD TEKSTEM

Notatki, dotyczące współpracujących osób, ich wypowiedzi, posiadanej albo poszukiwanej literatury, bądź też zawierające własne spostrzeżenia, uwagi i szkice gromadzi się zazwyczaj w zeszytach albo ńa luźnych kartkach, przechowywanych często w teczkach lub skoroszytach. W przypadku większych ilości notatek o jednorodnym charakterze tWorzy sie niekiedy kartoteki skrzynkowe, porządkowane alfabetycznie lub według treściowych działów.Porządkowanie notatek przechowywanych w zeszytach możliwe jest w zasadzie tylko przez ich przepisywanie. Luźne kartki też wymagają niekiedy kopiowania czy przepisywania, a ich porządkowanie bywa uciążliwe i zamiast do porządku może czasem prowadzić do pogłębienia chaosu. Kartoteki wymagają starannego prowadzenia, a ich właściwe wykorzystywanie bywa żmudne i zawodne. Zaleją notatek, prowadzonych przy użyciu edytora tekstowego jest przede wszystkim ich ogromna elastyczność, pozwalająca z łatwością je uzupełniać, kopiować,, modyfikować, przyporządkowywać i w razie potrzeby kasować. Drugą zaletą komputerowego notatnika jest łatwość odszukiwania notatki według jej tytułu (jeśli notatki tytułujemy) lub według dowolnego fragmentu. Przy odpowiedniej organizacji notatnika możliwe jest alfabetyczne porządkowanie notatek. Po trzecie, tekstowy edytor wyklucza potrzebę jakiegokolwiek przepisywania raz wprowadzonych informacji: dowolne wyciągi można uzyskiwać ograniczając się do operacji automatycznego kopiowania i selekcji.Opracowywanie nowego tekstu polega zwykle na stopniowym rozwijaniu mniej lub bardziej szczegółowej dyspozycji. Dyspozycję taką – jeśli pracujemy z wykorzystaniem edytora tekstowego – możemy wielokrotnie modyfikować bądź wzbogacać o nowe szczegóły.

UWARUNKOWANIA EKONOMICZNE

Dalszą cenną zaletą, charakteryzującą z reguły nowoczesne oprogramowanie, jest jego elastyczność, tj. wspomniana już łatwość dostosowywania go do potrzeb, a nawet upodobań poszczególnych użytkowników. Przykładowym elementem takiej elastyczności może tu być technika makrokomend, pozwalająca często potrzebne sekwencje czynności uruchamiać przy pomocy krótkich (i przez to, oczywiście, wygodnych w użyciu) komend, zaprojektowanych przez samego użytkownika. Koszt zakupu dobrej klasy komputera z odpowiednim oprogramowaniem stanowi nadal, niestety, problem dla osoby prywatnej o przeciętnych zarobkach. W przypadku przewidywanego dołączenia komputera do sieci koszt ten musi wzrosnąć o koszt uzupełnienia wyposażenia sprzętowego i oprogramowania, a także o koszt eksploatacji łączy. Koszt zakupu komputerów, oprogramowania i połączeń sieciowych nie przekracza natomiast możliwości instytucji takich jak instytuty naukowe, uczelnie czy szkoły. Co więcej, można się spodziewać, ze instytucja bez należytego wyposażenia w komputery i utworzone z nich sieci stanie się wkrótce rzadkością. Humanista, zatrudniony w skomputery­zowanej instytucji, może od niej oczywiście oczekiwać dostępu do sprzętu, oprogramowania i zasobów informacyjnych w zakresie, odpowiadającym powierzonym mu zadaniom. Jego obowiązkiem natomiast powinna być orientacja co do zakresu własnych potrzeb oraz co do środków, mogących te potrzeby zaspokoić.

POSTĘP W ZAKRESIE OPROGRAMOWANIA GOTOWEGO

Wybierając edytor należy w związku z tym zadbać przede wszystkim o wygodną    realizację tzw. operacji blokowych, tj. operacji umożliwiających kopiowanie, przenoszenie (oraz, w razie potrzeby, kasowanie) zarówno krótszych jak i dłuższych odcinków tekstu, a także operacji wyszukiwania zadanych fragmentów tekstu i zastępowania tych fragmentów innymi. Drugim rodzajem oprogra­mowania, w zakresie którego dokonał się ostatnio znaczny postęp, są systemy zarządzania bazami danych. Systemy te charakteryzują się zwykłe dużym stopniem uniwersalności, możliwością łatwego dostosowywania do bardzo różnych nieraz potrzeb, a także wygodnymi sposobami wymiany informacji z użytkownikiem. Poza możliwością tworzenia podręcznych wykazów (np. literatury) systemy takie pozwalają budować tzw. sieci odsyłaczowe, przy pomocy których można tworzyć merytoryczne notatniki znacznie wygodniejsze w użyciu niż notatniki tworzone przy pomocy edytorów. Oceniając postęp w zakresie oprogramowania gotowego należy brać pod uwagę, że oferowane obecnie produkty charakteryzują się – ogólnie biorąc – znacznie większym komfor­tem ( przyjaznością ) dialogu, niż miało to miejsce jeszcze przed niewielu laty. Typowym elementem tego komfortu jest np. szerokie stosowanie tablic wyboru („menu”), ograniczające sterowanie pracą komputera do wskazywania mu zadanej opcji na wyświetlonej przezeń liście aktualnie dostępnych możliwości, a także chętne stosowanie piktogramów („ikon”), szczególnie wygodne dla użytkownika mniej biegłego we współczesnym międzynarodowym języku informatyki, jakim jest angielski.

TECHNICZNE UWARUNKOWANIA WYKORZYSTANIA KOMPUTERÓW

Wbrew dotychczasowej sytuacji, w której regułą było posługiwanie się komputerami pracującymi samotnie, należy sądzić, że zmierzamy ku epoce, w której regułą będzie równoczesną praca wielu lub nawet bardzo wielu komputerów w sieciach lokalnych, środowiskowych, krajowych lub światowych. Sytuacja taka oznacza łatwość komunikowania się z osobami, których komputer przyłączony jest do tej samej sieci co nasz (bądź do sieci z nią sprzężonej), a także możliwość korzystania ze zgromadzonych w dostępnej nam sieci z potężnych, być może, zasobów informacyjnych, programowych i sprzętowych. Dla specjalisty z zakresu nauk humanistycznych ma to podobne znaczenie jak dostęp do bogatych zbiorów literatury drukowanej, obejmującej również szybko dostępne czasopisma. Prawdopodobnie najłatwiej zauważalny jest dla humanisty postęp w zakresie edytorów tekstowych, tj. programów, umożliwiających redagowanie, a następnie drukowanie tekstów. Nowoczesne edytory zalicza się do techniki „Desktop Publishing”, tj. techniki, dającej jakość komputerowego wydruku nie ustępującą dobrej jakości druku tradycyjnego. W związku z rozpowszechnieniem się tej techniki już teraz wiele wydawnictw domaga się od autorów dostarczania im tekstów na komputerowych nośnikach w zapisie odpowiadającym ogólnie znanym edytorom. Istotny pożytek z edytorów wiąże się jednak nie tyle z jakością druku, ile z możliwością szybkiego redagowania i przetwarzania tekstów.

KOMPUTER JAKO NARZĘDZIE PRACY HUMANISTY

Podejmując analizę aktualnego stanu technicznych uwarunkowań współpracy użytkownika systemu komputerowego z tymże systemem wypada zacząć od stwierdzenia, ze ostatnie lata przyniosły znaczny postęp w odniesieniu do istotnych dla tegoż użytkownika parametrów komputerowego sprzętu. Na pierwszym miejscu trzeba zwrócić uwagę na znaczny wzrost pojemności pamięci operacyjnych komputerów: jeszcze niedawno pojemność pamięci operacyjnej typowego komputera osobistego określało się w setkach kilobajtów (odpowiada to, jak wiadomo, setkom tysięcy znaków tekstu) – dziś za typową uważa się pamięć cztero-, a nawet ośmiomegabajtowa (tzn. o pojemności 4 czy 8 milionów znaków), co oczywiście oznacza około dziesięciokrotny wzrost przeciętnie spotykanych pojemności. Podobny wzrost charakteryzuje pamięci masowe: pojemności dysków dużych komputerów określa się obecnie w gigabajtach, tzn. w miliardach znaków. Z punktu widzenia użytkownika wzrost taki oznacza możliwość posługiwania się znacznie większymi, a wiec bardziej komfortowymi w użytkowaniu programami, a także możliwość magazynowania wielu długich tekstów. Należy pamiętać, że jeden gigabajt pamięci odpowiada około pięciuset tysiącom stron maszynowego tekstu. Możliwość umieszczenia w pamięci – jeśli taka potrzeba zachodzi – kilkusetstronicowej książki przestaje być w takich warunkach istotnym problemem. W drugiej kolejności trzeba wymienić znaczny wzrost rozdzielczości monitorów ekranowych (umożliwia to np. wyświetlanie na ekranie obrazu tekstu równie wyraźnego jak tekst drukowany) i również znaczny wzrost szybkości odszukiwania i przetwarzania informacji.