PODSTAWOWE USŁUGI

Jedną z pierwszych i zarazem podstawowych usług oferowanych na początku w sieciach komputerowych, była poczta elektroniczna. Istotą jej było przekazywanie informacji między użytkownikami danej sieci. Wraz z rozwojem i wzrastającą przyjaznością obsługi programów pocztowych, rosło zapotrzebowanie na kolejne, bardziej wyrafinowane usługi sieciowe. Firmy i instytucje część ‚Swoich zasobów zaczęły udostępniać w fórmfe elektronicznej; gwałtownie rosło zapotrzebowanie na usługi lego typu. Jedną z wielu usług oferowanych w sieciach komputerowych jest lista dyskusyjna. Przez jej uczestników i postronnych obserwatorów postrzegana jest jako forma, gdzie zgromadzeni są ludzie, reprezentujący te same poglądy, zainteresowania bądź zajmujący się określoną problematyką zawodowo. Jej rodowód wywodzi się bezpośrednio z poczty elektronicznej; nadal jest w niej głęboko osadzony. W odróżnieniu od zwykłej przesyłki poczty elektronicznej, gdzie korespondujące ze sobą osoby piszą bezpośrednio na swoje adresy sieciowe, w liście dyskusyjnej, grupa zainteresowanych osób kieruje swoją korespondencję do serwera pocztowego, skąd dalej przesyłki kierowane są do każdego uczestnika listy.W ciągu kolejnych miesięcy przybywali następni członkowie tak, że po okresie pewnych fluktuacji, liczba członków listy ustaliła się w chwili obecnej na 87. Zdecydowaną większość stanowią członkowie krajowi, jednak nie brakuje także członków z zagranicy . Prezentowane tu liczby mówią iż lista dyskusyjna lek-med należy do małych list. Czynna lista uczestników obejmuje 17 osób spoza kraju .

TEMATYCZNA LISTA DYSKUSYJNA W SIECI

Rozwój współczesnych technik informacyjnych spowodował, że wzrosło zapotrzebowanie na szybki i niezawodny dostęp do informacji rozproszonej w wielu bazach danych. Jak łatwo można się domyślić, dostęp do nich najskuteczniej zapewniają ( realizują ) komputery wyposażone w odpowiednie oprogramowanie. Etap, gdy pojedynczy komputer stanowił centrum informacyjne w firmie lub uczelni, oferujące swoje usługi wybranemu gronu użytkowników już minął. W chwili obecnej takie rozwiązania nie mają perspektyw, może za wyjątkiem zastosowań, gdzie z założenia liczba użytkowników musi być ograniczona. Obecny etap to intensywne łączenie komputerów w sieci, począwszy od wielkich instytucji a kończąc na małych firmach. Każdy z użytkowników zaczął dostrzegać przydatność takiego rozwiązania i korzyści z tego płynące. Następnym krokiem w integracji sieci komputerowych poszczególnych firm i placówek jest łączenie w większe organizmy obejmujące swym zasięgiem miasta (WAN), państwa, kontynenty. W tym miejscu należy wspomnieć, że różnorodność sprzętu i oprogramowania ma tu coraz mniejsze znaczenie dla pojedynczego użytkownika Rozwój technologii spowodował, iż na rynku usług informacyjnych konkurują ze sobą różne technologie, oferujące coraz to większe możliwości.

PERSPEKTYWY ZASTOSOWAŃ

Metody pierwszej grupy nazwijmy tu krótko przedmiotowymi, a metody drugiej – podmiotowymi. Do metod przedmiotowych – w szczególności – wypada zaliczyć bardzo niegdyś lansowane „nauczanie programowane”, do podmiotowych natomiast można zaliczyć np. posługiwanie się tekstem sieciowym („hipertekstem”), stosowanym np. chętnie w multimedialnych encyklopediach komputerowych. Nietrudno zauważyć, ze hipertekst jest w swojej istocie grafem zorientowanym, którego wierzchołkami są odcinki tekstu („ramki”), krawędzie natomiast maja semantykę, polegającą na możliwości szybkiego przejścia czytelnika z aktualnie wyświetlanej ramki do innej, formalnie albo treściowo z nią związanej. Niewątpliwą zaleta hipertekstu jest fakt wbudowania semantycznych powiązań miedzy ramkami w automatycznie działające odsyłaczowe powiązania – same natomiast ramki mają tu jednak tradycyjną strukturę linearną: są poprostu ciągami zdań, zbudowanych według ogólnie przyjętych zasad pewnego języka naturalnego. Dalszym krokiem ku nadaniu tekstowi postaci ścisłe związanej z reprezentowaną przezeń treścią wydaje się obiektowa analiza tej treści, prowadząca do grafu, w którym – upraszczając nieco omówiony powyżej obiektowy opis struktury systemu – wierzchołki są typami obiektów, a krawędzie – relacjami. Ponieważ ludzka wiedza wydaje się w dużej mierze mieć taki właśnie „obiektowo-relacyjny” charakter, jest wysoce prawdopodobne, że w odniesieniu do wielu dziedzin reprezentacja grafowa, oparta na obiektowej analizie okaże się szczególnie dogodnym środkiem gromadzenia, a następnie udostępniania tej wiedzy.

REGUŁY PRZYCZYNOWE

Reguły przyczynowe mogą występować w wariancie „zdarzenie – zdarzenie” lub w wariancie „stan – zdarzenie”. W pierwszym przypadku chodzi o reguły stwierdzające, że niektóre zdarzenia w opisywanym systemie mają własność wyzwalania w nim (być może i pewnym opóźnieniem) innych zdarzeń („events trigger events”). W drugim przypadku zdarzenia wyzwalane są nie tyle przez inne zdarzenia, ile raczej przez (być może trwające przez pewien czas) stany. Na wielu przykładach można się przekonać, że reguły przyczynowe stanowią niezwykle dogodne narzędzie opisu dynamiki bardzo wielu ogólnie spotykanych typów obiektów i systemów.Ważną podgrupę reguł przyczynowych stanowią reguły komunikacyjne, tj, takie, w których poprzednik (stan lub zdarzenie wyzwalające, przyczyna) umiejscowiony jest w innym obiekcie niż następnik (zdarzenie wyzwalane, skutek). Reguły komunikacyjne stanowią cenne narzędzie opisu istotnych dla działania systemu dynamicznych współzależności między wchodzącymi w jego skład obiektamimi.Metody wspomaganego komputerem nauczania można podzielić na: (1) takie, w których inicjatywa i nadzór nad procesem nauczania należy do systemu komputerowego, a uczeń jest traktowany tylko jako swojego rodzaju przedmiot komputerowej „obróbki”, oraz (2) takie, w których inicjatywę pozostawia ciekawości lub poczuciu obowiązku ucznia, system komputerowy zaś pełni tylko rolę narzędzia, umożliwiającego i ułatwiającego uczniowi dotarcie do potrzebnej mu wiedzy.

SKOMPLIKOWANY UKŁAD

Wydaje się, że w przypadku skomplikowanego układu typów obiektów, powiązań i atrybutów rozsądnym wyjściem może być bądź użycie specjalnie do tego celu przeznaczonego formalnego języka, bądź też posłużenie się komputerową siecią odsyłaczową, pozwalającą na zaimplementowanie, a następnie systematyczne przeglądanie dowolnie skomplikowanego grafu.W opcje magazynowania i przeglądania diagramów ORD wyposażone są z reguły narzędzia programowe, wchodzące w zakres techniki OO-CASE („Object-Oriented Computer Aided Software Engineering”), ale ze względu na ich niezbyt szerokie rozpowszechnienie i wysoką cenę warto – jak się zdaje – zwrócić uwagę – na możliwość zapisu i systematycznego przeglądania dowolnie skomplikowanych grafów przy użyciu bardzo obecnie rozpowszechnionych i łatwych w obsłudze standardowych systemów zarządzania relacyjnymi bazami danych (por.np. Microsoft, 1992).Dynamikę systemu opisują w podejściu obiektowym prawa zwane regułami (ang.”rules”, Martin, 1993). Reguły te można podzielić na:1)  integralnościowe (ang.”integrity rules”) oraz2)  przyczynowe (także: reguły działania łub reguły zachowania, ang. „behaviour rules”).Przez reguły integralnościowe rozumie się takie prawa, których ważność trwa przez cały czas życia systemu i stanowi element jego identyczności w tym sensie, ze w przypadku jakiegokolwiek odstępstwa od którejkolwiek reguły integralnościowej należy uznać, że system traci swoją tożsamość. Za typowy przykład zestawu reguł integralnościowych można uważać rządzące materialnym światem prawa fizyki.

KRAWĘDZIE W PODEJŚCIU PEŁNYM

Krawędzie w podejściu pełnym oznaczają bądź role w powiązaniach wieloargumentowych, bądź niektóre powiązania dwuargumentowe (inkluzje, powiązania komunikacyjne i powiązania atrybutujące). Ponieważ nieatrybuto- wane powiązania dwuargumentowe w diagramach ORD występują szczególnie często, wyodrębnijmy je jako osobną grupę i nazwijmy powiązaniami prostymi; pozostałe, tj. dwuargumentowe z atrybutami i wieloargumentowe nazwijmy złożonymi. Z praktycznego punktu widzenia wydaje się szczególnie korzystne przedstawianie struktury systemu przez graf, w którym wierzchołkami są typy obiektów, typy powiązań złożonych i typy atrybutów, a krawędziami – role w powiązaniach złożonych i powiązania proste. Przedstawienie typów obiektów i potencjalnych powiązań między obiektami tych typów w postaci diagramu daje szansę na dobrą czytelność i łatwą kontrolę pod warunkiem, ze duża ilość wierzchołków i krawędzi na diagramie nie doprowadzi do utraty jego przejrzystości. Zbyt skomplikowany diagram można – na ogół – rozbić na diagramy cząstkowe, z których każdy ogranicza się do wybranej części albo do wybranego aspektu opisywanego systemu, ale konieczność przeglądania diagramu rozbitego na zbiór powiązanych ze sobą rysunków stanowi dość uciążliwe utrudnienie.

OPIS STRUKTURY SYSTEMU

W podejściach OZ i obiektowym strukturę systemu uważa się za określoną przez ustalone dla tego systemu listy:1)  typów obiektów,2)  typów powiązań,3)  typów atrybutów,oraz przez zasady, dotyczące wymaganych zgodności:1)    między typami obiektów z jednej strony, a typami powiązań i rolami w tych powiązaniach z drugiej,2)    między typami obiektów i powiązań z jednej strony, a typami atrybutów z drugiej.W obydwu wymienionych podejściach strukturę systemu przedstawia się chętnie przy pomocy diagramów, nazywanych w przypadku podejścia OZ diagramami obiektowo-związkowymi (diagramy OZ, ang. „Entity-Relationship Diagrams” lub diagramy ERD), a w przypadku podejścia obiektowego – diagramami ORD („Object-Relationship Diagrams”). W istocie swojej zarówno diagramy ERD, jak i diagramy ORD są graficznymi reprezentacjami , zorientowanych multigrafów o etykietowanych – na ogół – wierzchołkach i krawędziach. Różnica między diagramem ERD a diagramem ORD sprowadzą się do faktu, ze do diagramów ERD nie wprowadza się inkluzji typów, inkluzji obiektów ani powiązań komunikacyjnych. W, odniesieniu zarówno do diagramów ERD jak i ORD zauważyć można stosowanie podejścia pełnego, dopuszczającego powiązania o dowolnej liczbie argumentów oraz podejścia, zawężonego, ograniczającego powiązania do dwuargumentowych (Coad, 1994; Gane, 1990; Martin, 1993). W podejściu, pełnym (Pankowski, 1992) wierzchołkami multigrafu są typy obiektów (przedstawiane na rysunku np. prostokątami), typy powiązań (przedstawiane np. rombami) i typy atrybutów (przedstawiane np. owalami).

TYPY OBIEKTÓW, POWIĄZAŃ I ATRYBUTÓW

Pojęcie klasy jest bądź to utożsamiane z pojęciem typu obiektu (Coad, 1994), bądź też przez klasę rozumie się wspólny dla wszystkich obiektów danego typu opis ich własności (Martin, 1993). Powiązanie między typami obiektów może polegać na fakcie dopuszczalnego albo obowiązkowego powiązania między obiektami należącymi do tych typów. Inny rodzaj powiązania między typami obiektów to inkluzja typów, tj. zawieranie się jednego typu w drugim, zwane też „powiązaniem nadtyp – podtyp”. Oczywista jest istotna różnica między zdefiniowaną poprzednio inkluzją obiektów (przykład: obiekt „samochód” – obiekt „silnik”), a wprowadzoną obecnie inkluzją typów (przykład: typ „samochód” – typ „ciężarówka”).Dwa powiązania uważa się za należące do tego samego typu, jeżeli mają one tę samą liczbę argumentów, takie same typy argumentów i takie same typy dopuszczalnych (lub koniecznych) atrybutów. Nietrudno zauważyć bliskość znaczeń wprowadzonego powyżej terminu „typ powiązania” i ogólnie przyjętego w matematyce terminu „relacja”, rozumianego jako podzbiór iloczynu kartezjań- skiego dowolnych zbiorów. W dalszej części niniejszego opracowania obydwa te terminy będą w związku z tym traktowane jako zamienne. Pojęcie typu atrybutu można utożsamiać z pojęciem „atrybutu ogólnego” (jak np. „kolor” w przypadku obiektu „farba” czy „data urodzenia” w ewidencji personalnej). Dla porządku można wspomnieć, że Pankowski (1992) (prawdopodobnie za Chenem (1976) operuje w tym przypadku niezbyt szczęśliwie – jak się zdaje – dobranym terminem „zbiór wartości atrybutu”.

ATRYBUTY

O    obiektach i powiązaniach zakłada się, że mogą one posiadać atrybuty (też: przymioty, cechy) stale lub w przypadku systemu dynamicznego – zmienne w czasie. Atrybut można uważać za osobną kategorie opisu lub za obiekt, przypisywany innym obiektom przez specjalnego rodzaju dwuargumentowe „powiązanie atrybutujące”. W przypadku atrybutowania powiązania atrybut traktowany jako obiekt musi występować jako dodatkowy argument tego powiązania w specjalnej, „atrybutującej” roli. Dla uniknięcia nieporozumień warto zwrócić uwagę, ze „atrybuty szczegółowe” (takie jak np. „czerwień”, „zieleń” itd. dla obiektu „farba”) bywają przez niektórych autorów określane jako „wartości atrybutów” (Chen, 1976; Pankowski, 1992); termin „atrybut” zarezerwowany jest wtedy dla powiązania między atrybutem a obiektem atrybutowanym. W niniejszym opracowaniu termin „atrybut” będzie oznaczał objaśniony wyżej „atrybut szczegółowy”, a powiązanie międ2y obiektem a jego atrybutem traktowane będzie jako szczególny przypadek dwuargumentowego powiązania między obiektami. Ważną role w opisie obiektowym odgrywa grupowanie obiektów, powiązań i atrybutów w typy. W szczególności dwa obiekty zalicza się do tego samego typu, jeżeli charakteryzują się one takim samym zestawem dopuszczalnych (lub koniecznych) powiązań, takim samym zestawem dopuszczalnych (lub koniecznych) atrybutów oraz taką samą dynamiką. Pojęcie typu obiektu bliskie jest stosowanemu w programowaniu obiektowym pojęciu klasy.

POWIĄZANIA

Ważnym szczególnym przypadkiem dwuargumentowego powiązania między obiektami jest inkluzja, tj. zawieranie się obiektu w obiekcie, zwane też „powiązaniem całość – część” (Coad, 1994). Powiązanie takie ma miejsce między każdą całością (np. budynkiem, urządzeniem technicznym, instytucją), a poszczególnymi jej częściami (np. pomieszczeniem w budynku, podzespołem w urządzeniu lub jednostka organizacyjna w instytucji). Łatwo zauwa­żyć, ze powiązanie przez inkluzję ma własność przechodniości (tzn, -   skrótowo mówiąc – że „część części jest również częścią całości”). Opisując system wystarczy zatem umieścić w opisie tylko inkluzje bezpośrednie, inkluzje pośrednie łatwo z nich wynikną na podstawie tejże przechodniości. Inne ważne powiązanie między żywymi lub niekoniecznie żywymi obiektami to powiązanie komunikacyjne, polegające na możliwości jednostronnego lub obustronnego oddziaływania tych obiektów na siebie. Powiązanie takie ma miejsce w każdym przypadku, gdy zdarzenia lub stany, umiejscowione w jednym obiekcie, mogą pociągać za sobą zmiany stanu w innym. Powiązanie komunikacyjne należy traktować jako dwuargumentowe, jeżeli ma ono tylko uwzględniać obiekt, w którym umiejscowiona jest przyczyna współdziałania i obiekt, w którym umiejscowiony jest jego skutek. W przypadku, gdy w powiązaniu oprócz powyższych dwu obiektów ma się uwzględnić medium, pośredniczące we współdziałaniu (a więc np. przekazywany komunikat), powiązanie komunikacyjne trzeba traktować jako trójargumentowe.